به گزارش مفدا – گناباد، نوروز در ایران باستان به پیشینه، مراسم و رویدادهای مربوط به نوروز در ایران باستان می‌پردازد. قدمت نوروز و وجود این جشن به زمان‌های پیش از شکل‌گیری ایران و قبل از دوره مادها و هخامنشیان برمی‌گردد، ولی نام آن در اوستا نیست. از سه هزار سال پیش از میلاد، در آسیای میانه و آسیای غربی دو عید، رواج داشته‌است، عید آفرینش در اوایل پاییز و عید رستاخیزی که در آغاز بهار، برگزار می‌شده‌ و بعدها دو عید پاییزی و بهاری به یک عید تبدیل گردیده و سر بهار جشن گرفته می‌شده‌است.

در ایران آیین مرگ و رستاخیز سیاوش «ایزد شهید شونده گیاهی ایران» با نوروز پیوند خورده ‌است؛ به این ترتیب که چند روز پیش از عید، به سوگ سیاوش می‌نشستند و با فرارسیدن نوروز، به جشن و شادی دست می‌زدند؛ چنان‌که گویا سیاوش، زنده شده باشد.

آریایی‌ها که وارد منطقه شدند بن مایه‌هایی مانند فروهرها و بازگشت ارواح را با خود آورده و به تدریج آیین خود را با باورهای قبلی رایج در منطقه ادغام نمودند. از جمشید پادشاه مشهور پیشدادی به عنوان بنیان‌گذار این جشن یاد گردیده‌ است.

از پژوهش‌هایی که در تطبیق نوروز ایرانی و نوروز قبطی (نوروز مصری) و تأثیر و تأثر آن دو، به عمل آمده، بر می‌آید که نوروز ایرانی در زمان داریوش بزرگ و توسط او در مصر رایج گردید.

درباره نوروز و سنت‌های وابسته بدان تا چند دهه قبل منابعی قدیم‌تر از ایام ساسانیان که به دست نویسندگان مسلمان نوشته شده بود، وجود نداشت؛ اما با کشف بایگانی‌های دولتی اشکانیان در تاجیکستان معلوم گردید که نوروز در دوران شاهنشاهی اشکانیان و ایامی قدیمی‌تر از دو هزار سال پیش در آغاز بهاران بوده‌ است.

در تمام دوران ساسانی نوروز به عنوان جشن ملی همه ایرانیان به‌شمار می‌رفته ‌است؛ به همین جهت حتی مردمی که پیرو آئین زرتشت نبوده‌اند اما در حوزه حکمرانی ایران زندگی می‌کردند، نیز در آن شرکت داشتند. شواهدی وجود دارد که در دوران ساسانی سال‌های کبیسه رعایت نمی‌شده ‌است. روز برگزاری مراسم نوروز در هر دوره ۴ ساله، یک روز از موعد اصلی خود عقب می‌ماند و در نتیجه زمان نوروز در این دوران همواره ثابت نبوده و در فصل‌های گوناگون سال جاری بوده‌است.

پنج روز نخست فروردین جشنی همگانی بین عموم مردم بود از اینرو آن را نوروز عامه نامیده‌اند. روز ششم فروردین که جشن نوروز به گونه درباری برگزار می‌شده، نوروز بزرگ نام داشته ‌است.

مجموعه رسم‌های جشن بهاری نوروز با جشن سوری و آتش‌افروزی آغاز شده و پس از برگزاری مراسم سال نو، در روز سیزده فروردین پایان می‌یابد.

تشریفات نوروز

شرح آیین نوروز و تشریفات وابسته به آن به تفصیل در تاریخ‌نگاری دوران اولیه اسلام آمده‌است، که قدیمی‌ترین سند در این دوره به جاحظ دانشمند سده سوم هجری تعلق دارد.

با نزدیک شدن شروع سال جدید در خانه‌های فارسی زبانان میزی یافت می‌شود به نام سفره هفت سین که معمولا ساعاتی قبل از شروع سال جدید چیده شده و اعضای خانواده که به تازگی لباس نو پوشیده‌اند و لحظات انتهایی سال را می‌گذرانند دور آن می‌نشینند و اشعاری مانند حافظ می‌خوانند.

این سفره هفت آیتم و نماد داشته که با حرف سین شروع می‌شوند و در فرهنگ فارسی مفهوم دارند.

سبزه: سَنبل تولد دوباره و تجدید حیات طبیعت

سمنو: نماد باروری و شیرینی زندگی

سنجد: نماد عشق و محبت

سرکه: نماد صبر و طول عمر

سیب: نماد سلامت و زیبایی

سیر: نماد صحت و سلامت

سماق: نماد طلوع و طعم دلچسب زندگی

آینه ای که اینجاست نماد آسمان و بازتاب خود بوده و ماهی طلایی و کاسه آب نیز نماینده حرکت و زندگی است.

شمع‌ها روشنایی را به هفت سین می‌آورند، برای شانس تخم مرغ ها رنگ شده و برای ثروت و دارایی مردم چند سکه اضافه می‌کنند؛ البته نمی‌توانیم شیرینی را فراموش کنیم که نماینده شیرینی زندگی است.

نویسندگان: یگانه باقرزاده و عاطفه زاهدی‌نیا